Συζήτηση Επιτροπής Συνταγματικής Αναθεώρησης για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και την Αποκέντρωση
Του συντονιστή της Επιτροπής κ. Σταύρου Μπένου
Το κεντρικό ζήτημα που πρέπει να διατρέχει την πρόταση αναθεώρησης, με βάση το γενικό περίγραμμα του Προέδρου, είναι η συνταγματική ενίσχυση της αποκέντρωσης και της αυτοδιοίκησης, με ταυτόχρονη αποσαφήνιση του ρόλου τους, ώστε να αποτελέσουν το επίκεντρο μιας ευρύτερης μεταρρύθμισης του κράτους. Προς αυτήν την κατεύθυνση τα σημεία που θα μπορούσαν να αποτελέσουν την βάση της συζήτησής μας είναι τα ακόλουθα:
1. Θεσμική και ουσιαστική αναβάθμιση της Τ.Α. με την ανάδειξη του διττού χαρακτήρα της, προεχόντως μεν ως θεσμού έκφρασης της «τοπικής δημοκρατίας» και της τοπικής αυτονομίας, παράλληλα όμως και ως θεσμού που αποτελεί αναπόσπαστο και λειτουργικό τμήμα του διοικητικού μας συστήματος, με πεδίο εφαρμογής το σύνολο των δημόσιων υποθέσεων που της ανατίθενται από το Σύνταγμα (υποθέσεις τοπικού χαρακτήρα) και το νόμο (αρ. 101, 102 Σ)
2. Οργανωτική αναδιάταξη της Τ.Α., με την κατοχύρωση της Περιφέρειας ως Β’ βαθμού (αρ. 102) και με περαιτέρω διευκρινίσεις ως προς:
· Τον ρόλο των Νομαρχιών
· Την προοπτική της Μητροπολιτικής Διοίκησης
3. Κατοχύρωση της οικονομικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ με την πρόβλεψη γενναίας φορολογικής αποκέντρωσης που θα προβλέπει τον καθορισμό και την είσπραξη φόρων και τελών, πέραν των ανταποδοτικών, στο πλαίσιο βεβαίως νόμου - πλαισίου που θα ορίζει τα κριτήρια καθώς και τις γενικές αρχές και κατευθύνσεις της τοπικής και περιφερειακής φορολογικής πολιτικής (αρ. 102 σε συνδυασμό, ενδεχομένως, με το άρθρο 78)
4. Επέκταση στα όργανα της ΤΑ της νομοθετικής εξουσιοδότησης, χωρίς τους περιορισμούς που συνδέονται με τον «τοπικό χαρακτήρα» (αρ. 43, παρ. 2). Στο πλαίσιο αυτά είναι σκόπιμο να προβλεφθεί διαδικασία διαβούλευσης για κάθε νομοσχέδιο που αφορά στην Τ.Α. Η διαδικασία διαβούλευσης, προκειμένου να έχει ολοκληρωμένη μορφή και λειτουργία, είναι καλό να είναι αμφίδρομη, να κατευθύνεται δηλαδή και από την ΤΑ προς τους πολίτες. Παράλληλα πρέπει να αναδείξουμε τοπικούς και περιφερειακούς θεσμούς διαφάνειας και λογοδοσίας.
5. Ενίσχυση του ρόλου των πολιτών με την καθιέρωση δημοψηφισμάτων καθώς και την εισαγωγή του θεσμού της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας με τις αναγκαίες διαφοροποιήσεις στο επίπεδο τόσο του κράτους όσο και των δύο βαθμών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Περαιτέρω πρόβλεψη για άσκηση νομοθετικής πρωτοβουλίας από τους θεσμικούς εκπροσώπους των ΟΤΑ.
6. Αποτελεσματική οργάνωση του συστήματος εποπτείας των πράξεων των ΟΤΑ, προκειμένου ο έλεγχος νομιμότητας, που είναι το περιεχόμενό της, να μη διολισθαίνει στην αναζήτηση του σκοπού. Ο αναθεωρητικός νομοθέτης επιβάλλεται να προσδιορίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια το περιεχόμενο τόσο της εποπτείας όσο και του ελέγχου των ΟΤΑ.
7. Ρητή συνταγματική εξουσιοδότηση στον κοινό νομοθέτη προκειμένου να απονείμει στους αλλοδαπούς, που διαμένουν νόμιμα στη Χώρα, τα πολιτικά δικαιώματα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι για την ανάδειξη των αυτοδιοικητικών αρχών.
8. Ανάδειξη και αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού των ΟΤΑ με προτάσεις που να αποβλέπουν στη μεγαλύτερη αυτοτέλεια των ΟΤΑ και στην ορθολογικότερη διαχείριση των ανθρωπίνων πόρων τους (αρ. 103, 104 και 22, παρ.3).
9. Κατοχύρωση του αναπτυξιακού και παρεμβατικού ρόλου της Αυτοδιοίκησης Β’ βαθμού, σε συνδυασμό με την ανωτέρω αναβάθμιση και αναδιάταξή της, δεομένου μάλιστα ότι στο σημερινό Σύνταγμα στο άρθρο 106, που αφορά στον αναπτυξιακό προγραμματισμό, δε γίνεται καμιά αναφορά στην ΤΑ.
10. Επανεξέταση των κωλυμάτων του άρθρου 56, τόσο ως προς τους Νομάρχες, για τους οποίους ο σχετικός ειδικός περιορισμός της εκλογιμότητάς τους είναι υπέρμετρος, όσο και ως προς τα υπόλοιπα αιρετά μονοπρόσωπα όργανα των ΟΤΑ.